دقیقترین اطلاعات از زلزله ایران و جهان

بزودی با مطالبی مفید ومهم وبروز وبلاگ را تکمیل خواهم نمود

اين نقشه با استفاده از پارامترهاي متنوع و مختلف طرح ريزي شده است

عکسهای عکاسان ايرانی از زلزله بم در سايت Corbis

تهران            

قديمي ترين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان تهران در تاريخ 24/11/1905 ثبت شده است.
   طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 76/35 و05/52مي باشد.
   بزرگاي آن در مقياس امواج دروني 4 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری برگن-هلند(BER) است.
 آخرين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان تهران در تاريخ 21/6/2003 در ساعت 15:00:07 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 705/35 و966/52مي باشد.
   بزرگاي آن در مقياس امواج دروني 5/4 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز ملی اطلاعات زمين لرزه_امريکا(NEIC) است.

بزرگ ترين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان تهران در تاريخ 13/10/1962 در ساعت 10:23:38 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 75/35 و7/50مي باشد.
   بزرگاي آن در مقياس امواج دروني 5/5 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری مولکرين- فرانسه(MOF) است.

آذربايجان شرقي                 

قديمي ترين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان آذر بايجان شرقي در تاريخ26/7/1908 ساعت 03:23:00 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 7/38 و00/46مي باشد. بزرگاي آن در مقياس امواج سطحي 3/4 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری لوس آنجلس-آمريکا(PAS) است.

 

آخرين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان آذر بايجان شرقي در تاريخ 15/6/2002در ساعت 11:41:11 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 619/37 و130/46مي باشد.
   بزرگاي آن در مقياس امواج دروني 7/3 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری کاستاريکا(IDC) است.

بزرگترين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان آذر بايجان شرقي در تاريخ 29/5/1930 در ساعت 17:14:55 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 5/37و5/45مي باشد.
   بزرگاي آن در مقياس امواج سطحي 5/5 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری کراچی-پاکستان(KAR) است.

 

در توصيف رويداد زمين لرزه دو اصطلاح بزرگا و شدت بيشتر به کار برده مي شود
   شدت زمين لرزه به صورت تابعي از احساس و دريافت انسان و موجودات زنده از زلزله و نيز از نيز تاثير زلزله بر ساختمانها بيان مي شود
   بزرگاي زمين لرزه بستگي زيادي به انرژي آزاد شده دارد بر مبناي تعريف ريشتر ،M بزرگي درجه ريشتر و A دامنه لرزه نگاشتي است که از يک دستگاه نگار اندرسون در فاصله 100 کيلومتري مرکز زلزله بدست آمده باشد A برحسب ميکرون است

بزرگاي زمينلرزه نخستين بار توسط ريكتر ريشتر اندازه گيري شد وي با استفاده از دستگاهي كه توسط آقايان وود و اندرسون طراحي شده بود در فاصله 100 كيلومتري از مركز سطحي بزرگترين دامنه طول موج ثبت شده در دستگاه لرزه نگار را اندازه گيري نمود و لگاريتم اعشاري عدد فوق را مبنا قرار داد بنابراين وقتي مي گوييم بزرگاي زمينلرزه اي يك است يعني لگاريتم اعشاري دامنه بزرگترين طول موج از يك لرزه نگاشت كه توسط لرزه نگار استاندارد وود و اندرسون طراحي شده در فاصله 100 كيلومتري از مركز سطحي يك است يعني دامنه موج 10 ميكرون است اين مقياس بعدها با تغيير استاندارد دستگاه هاي لرزه نگار و تغيير مركز سطحي تغيير نمود و از كاربرد كمي برخوردار شد اين در حالي كه در خبرها بسيار از مقياس ريشتر ياد مي شودكه معلوم نيست در حال حاضر با استنادبه چه مرجعي محاسبه و اعلام شده است بنابراين بهتر است در رويداد يك زمينلرزه مثلا بگوييم بزرگاي آن 2 است تا اينكه گفته شود 2 ريشتر است چون ممكن از با مقياس هاي مختلف محاسبه شود مقياس هاي ديگر ML است كه در صورتي كه زمينلرزه عمق آن كم باشد و دستگاه لرزه نگار در فاصله نزديكي از مركز سطحي قرار داشته باشد، بيان مناسبي از بزرگاي زلزله است كه به آن بزرگاي محلي مي گويند در صورتي كه زمينلرزه كم عمق باشد مقياس Ms بزرگا در مقياس امواج سطحي مي تواند بيان مناسبي از بزرگا باشد Mb بزرگا ي زمينلرزه در مقياس امواج دروني است بهترين بيان از بزرگاي زلزله بزرگاي گشتاوري است Mw كه اندازه گيري بزرگاي زلزله بر مبناي مقدار كار انجام شده است Mw در صورت كم عمق بودن زلزله به Ms نزديك است بنابراين اعلام اعداد مختلف را به 3 موضوع مي توان نسبت داد 1- عدم قطعيت در محاسبات داده هاي دورلرزه اي دستگاه هايي كه در فاصله بسيار دوري از مركز سطحي واقعند 2- خطاي محاسباتي كه در هر فرايند علمي اجتناب ناپذير است 3- محاسبه بزرگا در مقياس هاي مختلف Ms,Mw,Ml,Mb

 بزرگاي يك زمينلرزه بستگي به تعداد انرزي مطلقي دارد كه از كانون زمينلرزه آزاد مي شود و مقدار آن مستقل از محل اندازه گيري است بزرگاي يك زمينلرزه در حقيقت اندازه جابه جايي زمين يا جا به جايي ذره است كه از لرزه نگار به دست مي آيد جا به جايي زمين ؤ مشابه دامنه يا نوسان amplitude موج هاي لرزه اي است و بنابراين هر چه حركت موج بزرگتر باشد بزرگاي زمينلرزه هم بيشتر است در نتيجه بزرگاي يك زمينلرزه يك مقياس كمي بر پايه داده هاي دستگاهي بوده كه معرف كل انرژي آزاد شده مي باشد از آنجا كه بزرگاي بر پايه رابطه هاي گوناگون چون بزرگاي محلي يا ريشتر ml بزرگاي موج حجمي يا بدنه اي mb بزرگاي موج سطحي ms و بزرگاي مماني يا گشتاوري mw و با استفاده از لرزه نگارهاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرند كه بطور طبيعي نگاشت دامنه موج در آنها يكنواخت نيست اعداد متفاوتي از سوي موسسه هاي لرزه نگاري اعلام مي گردد

موجهاي لرزه اي
   بطور کلي پس از اينکه در داخل زمين زلزله اي به وجود آمد و انرژي زمين آزاد شد، اين انرژي آزاد شده به صورت امواج ارتعاشي در کليه جهات منتشر شده و انرژي زلزله را با خود منتقل مينمايند. امواج زمين لرزه با توجه به حرکتشان در داخل يا سطح زمين به دو دسته "امواج داخلي يا پيکري " و "امواج سطحي " تقسيم ميشوند

امواج داخلي يا پيکري دسته ديگري از امواج لرزه اي هستند که در درون زمين حرکت کرده و در تمامي جهات منتشر مي شوند و با سرعتي بيش از موجهاي سطحي حرکت مي نمايند. امواج داخلي نيز به دو گروه امواج طولي يا اوليه و امواج عرضي يا ثانويه قابل تقسيم هستند.
   امواج سطحي بيشترين انرژي ناشي از تکانهاي کم عمق را دارا بوده و عامل اصلي خرابي هاي ناشي از زمين لرزه بخصوص در مناطق مسکوني ميباشند. اين گروه از امواج پس از تداخل موجهاي داخلي در امتداد حدفاصلها، شروع به ارتعاش کرده و عمق نفوذ محدودي دارند، از اين رو همواره در نزديکي سطح هاي ناپيوستگي متمرکز مي شوند. بدين جهت در محيطهاي همگن موجهاي سطحي نخواهيم داشت. اين امواج که به نامهاي موجهاي محدود شده و يا موجهاي هدايت شده نيز معروفند خود به گروههاي مختلفي چون "موج لاو " و "امواج ريلي " تفکيک ميگردند.
   اين امواج توسط ويژگيهايي چون سرعت، دامنه، طول موج، دوره تناوب و فرکانس از يکديگر تمييز داده ميشوند.
   در زير به تفصيل به بررسي اين چهار نوع موج مي پردازيم:

 1- امواج تراکمي P يا اوليه
   امواج تراکمي از همه محيط هايي که توان تحمل فشار را دارند از جمله گازها، جامدات و مايعات عبور مي کنند. ذراتي که تحت تاثير موج P قرار ميگيرند در جهت انتشار موج به جلو يا عقب نوسان ميکنند. در صورتي که بخشي از يک فنر را جمع کرده و به طور ناگهاني رها کنيم، فشردگي تمام طول فنر را طي خواهد کرد تا به انتهاي آن برسد. در اين مثال فنر در راستاي حرکت موج به ارتعاش درآمده است که بسيار شبيه به نحوه انتشار امواج P است. دليل نامگذاري اين امواج به نام امواج اوليه سرعت بالاي اين امواج ميباشد، چرا که اولين موجي که از زلزله احساس ميشود امواج P ميباشد. اين امواج با وجود سرعت بالاي انتقال، چون بسيار سريعتر از ساير امواج ديگر ميرا ميشوند (يعني انرژي خود را از دست ميدهند) باعث ايجاد خرابي زيادي در زلزله نميشوند.

۲- امواج برشي S يا عرضي :
   اين امواج تنها در محيطهايي که ميتوانند در برابر تغيير شکل جانبي مقاومت کنند - مانند محيطهاي جامد - منتشر ميگردند. اين امواج در مايعات و گازها نميتوانند منتقل شوند. در صورتي که يک طناب را به ديواري متصل کرده و سر ديگر آن را در دست گرفته و به صورت قائم حرکت دهيم، در طناب موجي ايجاد ميشود شبيه امواج S ميباشد. در اين امواج ارتعاش ذرات محيط عمود بر جهت حرکت موج ميباشد (همانطور که مثال طناب ديده ميشود، موج در امتداد طول طناب حرکت ميکند در حالي که ذرات طناب در جهت عمود بر طول طناب ارتعاش ميکنند).

  3- امواج رايلي LR
   اين امواج به نحو خاصي حرکت مي کنند. بدين ترتيب که حرکت ذرات در امتداد مدارهاي دايره اي (يا بيضوي) صورت ميگيرد. درست مانند حرکت امواج در سطح اقيانوس البته جهت حرکت دايره ها برخلاف حرکت امواج اقيانوس است به عبارتي حرکات ذرات سنگ، مدار بيضوي پسگرد را در صفحه قائمي به طرف منشاء زمين لرزه طي ميکنند.

 

   4 - امواج لاوLQ
   حرکت زمين توسط موج لاو، تقريبا شبيه موج S است با اين تفاومت که ذرات ماده به موازات سطح زمين و در جهت عمود بر انتشار موج حرکت کرده و ذرات در صفحه قائم حرکت ندارند. انتشار اين امواج مانند تکانهايي است که بر اثر حرکت طناب به سمت چپ يا راست ايجاد ميشود. موجهاي لاو قدري سريعتر از امواج رايلي حرکت کرده و زودتر بر روي لرزه نگاشت ظاهر ميشوند.

در زمين ساخت جهاني ثابت ميشود كه زمين يك سامانه باز پويا است و زمينلرزه ها يك پيامد طبيعي از فرايند هاي پوياي شكل دهنده پوسته هاي اقيانوسي قاره اي و رشته كوههاي جهان مي باشد تنش حاصل از حركت صفحات باعث واتنش در سنگهاي پوسته زمين ميشود و هنگاميكه تنش از مقاومت سنگ ها فراتر رود، سنگ ها ميشكنند و كارمايه به شكل زمين لرزه آزاد ميشود، بنابراين گسله ها بعنوان چشمه هاي لرزه‌اي زمين لرزه در نظر گرفته ميشوند و شناسايي سرچشمه‌اي لرزه‌اي در يك ناحيه اولين گام در ارزيابي بيم لرزه‌اي است
   بررسي فرا سنجهاي ديگر مانند ارزيابي نرخ حركت صفحات، بررسي دور، بازگشت زمين لرزه ها، جنس سنگها و تأثير عوامل انساني مانند سدسازي و در تعيين عوامل مؤثر در شكل گيري يك زمين لرزه مؤثر خواهد بود

 

چند نکته بسيار مهم در نحوه طرح سوال وجود دارد که ذکر آن سبب جهت گيري صحيح در روند پاسخ گويي مي شود:
   1- تعريف زمينلرزه: زمينلرزه يعني آزاد شدن انرژي الاستيک زمين wallace 1981 در اينجا اين عبارت را تشريح مي کنيم الف به کلمه يعني means دقت کنيد، از کلمه حاصل produce استفاده نشد اين بدين معناست که زمينلرزه در درجه اول خود يک پديده اوليه و عامل است، همچون آتشفشان و رعد و برق پس بهتر است پرسيده شود زمينلرزه چيست و چگونه ايجاد مي شود ب آزاد شدنrelease: اين کلمه نشان مي دهد انرژي در بازه زماني مشخص جمع و ناگهان آزاد مي شود اگر انرژي به تدريج آزاد شود ديگر زلزله نيست زيرا در اين حالت مواد بطور پلاستيک تغيير شکل مي دهند ج ويژگي امواج الاستيک اين است که براي انتشار نياز به محيط مادي دارد بنابراين امواج زلزله وارد هوا نمي توانند بشوند
   2- در تعريفي که در بالا ذکر شد واژه انرژي آمده است منبع توليد انرژي مي تواند طبيعي يا مصنوعي باشد انرژي در حالت طبيعي از حرکت ليتوسفر به جهت کنوکسيون حرارتي مواد تشکيل دهنده زمين ناشي مي شود اين مسئله سبب رويداد آتش فشان ها، جابجايي ورقه هاي زمينساختي و نيز زمينلرزه مي گردد در ارتباط با توليد انرژي براي رويداد زمينلرزه، تنها دورنمايي از اعداد و ارقام لازم براي توليد انرژي مسبب رويداد زمينلرزه ذکر مي شود خود قضاوت کنيد که بشر تا به چه اندازه توانايي تامين نيروي فوق را دارد:
   زمينلرزه به بزرگاي منفي دو؛ اگر يک آجر معمولي را از ارتفاع 170 سانتيمتر بصورت سقوط آزاد رها کنيد انرژي برابر با زمينلرزه اي به بزرگاي منفي 2 ثبت مي شود در اين حالت دامنه بزرگترين موج ثبت شده بر روي دستگاه لرزه نگار شما که با استاندارد آقاي وود و اندرسون طراحي شده به اين دليل که آقاي ريشتر نيز با همين دسگاه اعداد خود را کاليبره نمود در فاصله 100 کيلومتري از مرکز سطحي 2 ميکرون ارتفاع دارد اين يعني هيچ تعجب نکنيد، در اخبار هيچگاه از زمينلرزه منفي صحبت نشده ولي به لحاظ رياضي داراي معناست
   حال زمينلرزه اي بزرگتر با ابعاد قابل تصور را فرض کنيد زمينلرزه اي به بزرگاي 7 به چند ده ميليون بمب اتم بمبي که در جنگ جهاني دوم منفجر شد نياز است که در جا منفجر شود
   از بحث توليد انرژي که بگذريم تخليه انرژي از مکانهاي سستي به نام گسل ها انجام مي گردد در علم زلزله شناسي مهندسي احتمال رويداد زمينلرزه از گسل هايي که جوانتر است بيشتر مي باشد
   دوست عزير داستان زمينلرزه هاي بسيار جالب و در هنگام رويداد بسيار غمگين است، پيشنهاد مي کنم براي شروع به يکي از ساده ترين کتب مقدماتي بسيار بسيار معروف در جهان که در بسياري از کتابخانه هاي دانشگاه ها از جمله کتابخانه سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني کشور يافت مي شود مراجه کنيد اين کتاب به زبان انگليسي توسط دکتر بولت Bruce A Bolt استاد دانشگاه برکلي کاليفرنيا با عنوان earthqaukes به چاپ رسيده و ازسال 1988 تا به اکنون ويرايش هاي مختلفي از آن منتشر شده است با افزايش علاقه شما گزارش هاي منتشر شده سازمان زمين شناسي کشور بويژه گزارش هايي که به قلم پروفسور تواناي ايراني مانوئل بربريان و همکارانشان در ارتباط با ويژگي هاي زمينلرزه هاي ايران فرسوده شده، بسيار راهگشا خواهد بود

 

پديده ها و عارضه هاي گوناگوني در رويداد يك زمين لرزه و ويژگي هاي آن موثر هستند كه شايد نتوان همگي آن ها را حتي نام برد در زير تنها به برخي از مهمترين آن ها اشاره مي شود:
   - تنش هاي زمين ساختي بزرگا و جهت ميدان تنش در ناحيه
   - مدت زمان اعمال تنش بر ناحيه با گذشت زمان ميزان تنش هاي وارده بر سنگ هاي يك ناحيه افزايش مي يابد
   - ويژگي هاي مكانيكي زمين و سنگ هاي تشكيل دهنده آن مقاومت يا واكنش سنگ ها در برابر تنش
   - وجود آب يا شاره هاي ديگر در درون زمين فشار آب مي تواند رويداد گسيختگي در سنگ ها را آسان نمايد
   - گسله ها و شكستگي هاي ديگر موجود در زمين زمين لرزه ها عموما بر روي گسله ها موجود از قبل روي مي دهند

 

مهمترين عامل بوجود آمدن زمينلرزه‏‏‏‏‏‏ آزاد شدن انرژي حاصل از شكسته شدن قسمتهاي سست پوسته زمين در اعماق مختلف زمين است اين شكستگي حاصل جمع شدن نيرو وارد بر سنگها و آزاد شدن يكباره آنها است مدت زمان تغيير شكل الاستيك تا اولين لحظه وقوع تغيير شكل پلاستيك كه دقيقا زمان رخداد زمينلرزه است
   زمينلرزه مي تواند در عمق ژرفايي كم يا زياد روي دهد كه هريك اختصاصات و آثار خود را بر جايي خواهد گذاشت

 

 

در هنگام وقوع زمينلرزه هاي نيرومند و قبل از ايجاد شوک اصلي صداهايي از اعماق زمين شنيده مي شود که مي تواند دليل آن شکستن سنگ ها در اعماق باشد. همانطور که مي دانيد زلزله در اثر آزاد شدن انرژي رخ مي دهد و اين آزاد شدن انرژي مي تواند به صورت هاي مختلف باشد اعم از صوت، نور و ...